نشست خبري «دعوت»........تصاویری از این نشست...

یا لطیف

 حاتمي‌كيا:

هيچ وقت منتقدان نتوانستند مرا شكل بدهند

ابراهيم حاتمي‌كيا در پاسخ به سوال يكي از خبرنگاراني مبني بر اينكه «دعوت» فيلم شما نيست، مطرح كرد: هميشه احساس مي‌كردم بايد يك فاصله‌اي به شكل يك حريم بين من و منتقد باشد، كه هم منتقد آزاد باشد كه حرف‌هاي خودش را بزند و من هم آزاد باشم تصميمات خودم را بگيرم.

سه دهه دارم در اين عرصه‌ كار مي‌كنم و واقعيت اين است كه در دنيايي كار مي‌كنم كه كاملا دنياي فردي خودم بوده و هست و طبيعتا با اين شرايط منتقد نمي‌توانست و نمي‌تواند به من كمك بكند. پس من زاييده‌ي شكل‌گيري دوستان منتقد نيستم و هيچ‌وقت آن‌ها نتوانستند مرا شكل بدهند. در حاليكه متاسفانه خيلي از كارگردان‌ها جرياناتي كه از طرف منتقدين براي آنها ايجاد مي‌شد را پشتوانه‌ي كارهاي بعدي خود كردند و شكست هم خوردند، اما اين اتفاق براي من نيافتاد تا چشم باز كردم، ديدم خيلي از تماشاگران با كارهاي من ارتباط دارند.

او توضيح داد: فيلمي مثل «مهاجر» كه براي من فيلم عزيزي است، خيلي مخاطب عام با آن ارتباط برقرار نكرد اما فيلم «كرخه تا راين» مرا بين مردم شناساند كه اتفاقا منتقدين نسبت به آن خيلي نظر نداشتند و همين‌طور در فيلم‌هاي ديگرم، به خاطر همين اين طوفان‌ها كه مي‌آيد و مي‌رود خيلي براي من تأثير نگذاشت كه بخواهم منتظر باشم، ببينم كه چه اتفاقي مي‌افتد.

 متاسفانه هنوز سردار سينماي جنگ من تعبير مي‌شوم

كارگردان موج مرده تصريح كرد: من 13 فيلم درباره‌ي جنگ و لايه‌هاي مختلف آن ساختم. اما متأسفم هرسال كه مي‌شود، هنوز سردار سينماي جنگ من تعبير مي‌شوم. در حاليكه دو دهه از جنگ مي‌گذرد و هنوز متأسفانه فيلم‌سازي كه كه پررنگ‌تر از اسم من باشد نيست. وقتي مي‌بينم كه محمدعلي باشه‌آهنگر مي‌آيد و «فرزند خاك» را مي‌سازد ويك نفس تازه مي‌آورد، واقعا خوشحال مي‌شوم.

او گفت: خوشحال مي‌شويم، نسل جديد هم بيايد و نگاه تازه‌ي خودش را بياورد. چون ما در يك دوراني آن حرف‌ها را زديم و ما به آن دوران تعلق داشتيم و حالا همان آدمي كه اون فيلم‌ها را ساخت و در آن زمان تكفير هم ‌شد، الآن آمده «دعوت» را مي‌سازد.

 فيلم «دعوت» آشكارا رنگ‌ و بوي مرا دارد

حاتمي‌كيا افزود: «دعوت» حس شخصي من است. فيلم «دعوت» آشكارا رنگ و بوي مرا دارد و در نوع گزينش و نگاهي كه در كار هست، راستش را بخواهيد نمي‌توانم تكيه بكنم به قلم بعضي از دوستان. چون معتقدم برخي اوقات دوستان منتقد، كور به سينما مي‌روند.

وقتي منتقدي در نقد‌هايش اشاره مي‌كند كه فيلم در اپيزود دوم افت و سقوط مي‌كند، مفهوم‌اش اين است كه تماشاگر بايد از سينما برود، درحالي كه اينگونه نيست، برويد و در سينما ببيند كه تماشاگر تا آخر مي‌نشيند و فيلم را مي‌بيند.

 رابطه‌ي منتقد با مردم قطع شده است

او در عين حال گفت: اگر منتقد از فيلم تبليغ هم بكند، فيلم فروش نمي‌كند. چون رابطه منتقد با مردم قطع شده است. يك تلقي اين روزها اين است كه فيلم به خاطر اين كه هنرپيشه داره دارد فروش مي‌كند، در حاليكه ما شاهد بوديم برخي از فيلم‌ها كلي هنرپيشه داشتند، اما نفروختند. پس اينجا معلوم مي‌شود كه مضمون، تماشاچي را به سينما مي‌آورد.

حاتمي‌كيا در عين حال تاكيد كرد كه؛ من اين توضيحات را نمي‌دهم كه بگويم فيلم «دعوت»، فيلم كاملي است. بلكه توضيح من بابت آن قلم‌هايي است كه نفساني مي‌نويسند و نفسانيت‌شان بيش از آن است كه بخواهند باري از دوش اين جامعه بردارند.

متأسفانه من با اين قلم مشكل دارم. اگر آن قلم بردارد و تحليل بكند بارها شده كه از آن منتقد تشكر هم كردم، چون حس كردم، قلم، قلم غرض‌ورزي نيست.

چرا دعوت را از من جدا مي‌كنيد؟!

هيچ كس حق ندارد به هنرمند بگوييد آن‌طور كه مي‌گويم نگاه بكن

او همچنين دوباره‌ تاكيد كرد: «دعوت» متعلق به خودم است و اصلا از من جدا نيست، چرا از من جدا مي‌كنيد؟!

اولا من هنرمند هستم و حق دارم هر چي مي‌خواهم انتخاب بكنم. هيچ كس حق ندارد به هنرمند بگوييد آن‌طور كه مي‌گويم نگاه بكن. آن كاري كه برخي از دوستان قلم به دست مي‌كنند، توهين به حوزه‌ي هنر است. من حق دارم هر جور كه مي‌خواهم تصميم بگيرم . اين موضوع را از عقبه جامعه‌ام گرفته‌ام كه من به هر كجا كه بخواهم بتوانم سرك بكشم و حرف خودم را بزنم. چه كسي گفته است كه من بايد آنگونه كه ديگران مي‌بينند، ببينم.

نسل جنگ الان چي مي‌خواهد بگويد، من «آژانس شيشه‌اي» سال 74 را الان ، براي چي بسازم؟! الان كه ديگه «آژانس شيشه‌اي» نمي‌خواهد، اتفاق افتاده است.

 نسل جديد اگر تحمل ايجاد بشود، مطمئن باشيد درباره‌ي جنگ حرف‌هاي جديدي دارد

او با اعتقاد بر اينكه، نسل جديد بايد وارد سينماي جنگ بشود، ادامه داد: اتفاقا بچه‌هاي جديد كه دارند وارد مي‌شوند، بيايند نوع ديگري از جنگ را ببينند. البته اميدوارم دامنه‌ي تحمل اين اجازه را بدهد كه اين نسل بتواند درباره‌ي جنگي كه پدرانشان كردند، سخن بگويد. به هرحال اگر اين تحمل ايجاد بشود، مطمئن باشيد حرف‌هاي تازه گفته مي‌شود.

سينماي جنگ پُر از حرف‌هاي گفتني است و درام در آنجا پُر است. منتهي بايد ببينم چه كسي از چه منظري وارد مي‌شود كه بتوان از آن حرف تازه‌اي دربياورد.

كارگردان «كرخه تا راين» در پاسخ به اينكه نسل جديد چه ديدگاهي نسبت به جنگ دارد، گفت: راستش را بخواهيد به نظرم اين نسل نقد دارد. من اعتقاد دارم جرياني كه در نسل جديد هست نوع ديگري داره نگاه مي‌كند، همان‌طور كه نسبت به مذهب، آرمان و ايدئولوژي نوع ديگري نگاه مي‌كند.

او معتقد است: دوران روايت فتح و بحث نوستالژيك در مورد جنگ تمام شده است و آن نسل نوستالوژي الان حرفي براي گفتن ندارد.

در ادامه‌ي اين نشست، حاتمي‌كيا با پذيرش اينكه برخي از اپيزودها را مخاطب بيشتر دوست دارد و برخي را كمتر، ادامه داد: فقط اشتباه و اشكالي ميان من و خانم يثربي اتفاق افتاد و آنهم انتخاب لهجه‌ي بازيگر فيلم بود. يعني وقت آن راه را رفتيم، مثل اتوباني بود كه ديگر نمي‌توانستيم برگرديم و عملا تمام قدرت بازيگر زير اين موضوع گم شد. قدرت قصه‌ گم شد. اين قصه قصه‌ي قشنگي است و من همچنان از آن دفاع مي‌كنم منتهي گيري پيدا كرد اين بود كه وجود اين لهجه كه همراه خودش منش خاصي از تكنيك بازيگري مي‌آورد و ميزانسن‌هاي خودش را مي‌طلبيد، ناگهان به همه‌ي قصه‌ي ما رنگ پاشيد و گرنه قدرت آقاي فروتن غير قابل كتمان است. معتقدم تكنيك و قصه‌ي اين اپيزود جزو بهترين‌ها بوده است.

 براي من ديكتاتورهاي مهربان نباشيد!

كارگردان «دعوت» از منتقداني كه اصرار دارند حرف‌هاي خود را دلسوزانه ديكته كنند، به عنوان ديكتاتورهاي مهربان نام برد و گفت: براي من ديكتاتورهاي مهربان نباشيد!

او ادامه داد: بنده به‌عنوان فردي كه ديكته‌هاي نوشته شده‌ي واضحي دارم و به احترام آن كارهايي كه تاكنون انجام دادم، حق انتخاب ندارم؟! اين چه ديكتاوري كه وجود دارد، شما يك ديكتاتورهاي كاملا مهربان هستيد كه تصميم مي‌گيريد آن‌طور كه خودتان مي‌خواهيد ما را تعريف بكنيد.

همان‌طور كه بر سر «به نام پدر» مي‌گفتند، چون حاتمي‌كيا بر سر فيلم «به رنگ ارغوان» كتك خورد ـ به زعم خودتان ـ يك فيلم بي‌بو خاصيت مثل «به نام پدر» ساخت.

 من حاضر نيستم پشت مخاطب بايستم

او ادامه داد: من ابراهيم حاتمي‌كيا «دعوت» را ساخته‌ام، من انسان هستم و حق انتخاب دارم. من حاضر نيستم پشت مخاطب بايستم، جلوتر از مخاطب هستم. قرار نيست آن‌طور كه او دوست دارد من هميشه يا همان شكل ظاهر بشوم. اتفاقا تمام تلاش خود را انجام مي‌دهم كه اين قواعد را به هم بزنم.

فيلم «كرخه تا راين» راساختم و وقتي داشتم فيلم «خاكستر سبز» را مي‌ساختم، مي‌دانستم مخاطبي كه با «كرخه تا راين» ارتباط برقرار كرده است، الان توقعي داره و اصلا دوست ندارد از من «خاكستر سبز» ببيند. دم در سينما مي‌خواستم بايستم و فرياد بزنم آقاياني كه داريد مي‌آييد، اگر به خاطره «كرخه تا راين» مي‌خواهيد بيايد، نيايد، فيلم من «كرخه تا راين» نيست.

او گفت: سعي مي‌كنم آدمي باشم كه در حوزه‌هاي مختلف وارد مي‌شوم. منتهي ممكن در ذهن شما اينگونه باشد كه حاتمي‌كيا بايد برندگي‌اش به هر جا مي‌رسد يك زخمه‌اي بزند. در حاليكه من نمي‌خواهم بزنم. الان تصميم گرفتم، نزنم. حالا شما مي‌گوييد من اين حق تصميم را ندارم چون مردم مرا اينگونه دوست دارند، اگر اينگونه بخواهم رفتار بكنم سقوط مي‌كنم.

در حاشيه و حرفهاي جامانده

ابراهيم حاتمي‌كيا: من حق دارم از جو‌ب‌هايي حرف بزنم كه بعضي وقتها به خاطره جنين‌هايي كه در آنها هست، گير كرده است. اين كفار نعمتي كه داره در جامعه ما رخ مي‌دهد. به نظرم اين همان حرف‌هايي كه از جنگي آوردم.

حاتمي‌كيا: اين فيلم پنج قصه است، ريسك بالاتر از اين نمي‌تواند در فيلم‌سازي باشد كه بيايم پنج قصه را قطعه قطعه كنار هم بگذارم و تماشگر گريزپا از اين سينما، بيايد فيلم را ببيند.

پيرهادي درباره‌ي استفاده از عكس خارج از فيلم از محمدرضا فروتن در پوسترها هم پاسخ داد: بر سر كار، عكس‌هايي كه از بچه‌ها گرفتيم عكس‌هاي خوبي نبود، پس مجبور شديم دوباره عكس بگيريم. اما آقاي فروتن بعد از فيلم «دعوت» بلافاصله بر سر كار ديگري رفت، بنابراين مجبور شديم چهره‌ي ديگري را از فروتن انتخاب بكنيم.

حاتمي‌كيا: بنده در مورد تيزرها و پوسترهاي فيلم هيچ دخالتي نداشتم.

حاتمي‌كيا: چه خوب كه ده‌نمكي نقطه‌ي كور سينماي جنگ را ديد و اينقدر مخاطب جذب كرد. از اين جهت بايد تبريك گفت.

كارگردان «دعوت» خبر داد كه؛ بزودي دي وي دي فيلم «دعوت» به علاوه بخش‌هاي حذف شده را آماده‌ي نمايش و عرضه خواهد كرد.

حاتمي‌كيا نسبت به آغاز اكران فيلم در يك سينما آفريقا گلايه‌ كرد و گفت: اين موضوع براي من جاي حرف دارد كه صنف مرا تنبيه كرد. مطمئنم اگر صنف به جاي فيلم حاتمي‌كيا كه در دفتر «حك فيلم» ساخته شده، قرار بود، فيلم آقاي ايكس را اكران بكند، اين‌گونه برخورد نمي‌كرد و اين تنبيه كه يك سينما در اختيار آن باشد و شروع تبليغاتي آن را پنجر بكند، اتفاق نمي‌افتاد.

یا علی خدا حافظ